De meest bizarre incassoregels uit de geschiedenis (en van vandaag)
Bij een professionele incasso oplossing als incasso.nl draait alles om onbetaalde facturen. Waar tegenwoordig via de Wki alles netjes gereguleerd is, nam men het vroeger iets minder nauw met ethiek en respectvol incasseren. De geschiedenis van het innen van schulden zit namelijk vol regels die zó absurd zijn, dat ze bijna te gek voor woorden zijn. Vandaag nemen we een kleine wereldreis langs de meest opzienbarende incassowetten ooit bedacht.
Betalen of in stukjes gesneden
We beginnen met een absolute klassieker: de Twaalf Tafelen uit het Romeinse recht. Hierin staan de eerste bekende wetten over schulden en hoe hiermee om te gaan. Wie een schuld na dertig dagen nog niet had betaald, kon naar de gevangenis worden gestuurd. Ging het daarna écht mis, dan volgde de doodstraf of verkoop als slaaf aan de andere kant van de rivier de Tiber.
Maar het kon nog erger. Had een debiteur meerdere schuldeisers? Dan mochten die het lichaam van de wanbetaler onderling verdelen. Letterlijk. Een betalingsachterstand kon eindigen met meerdere partijen die elk een fysiek deel opeisten. Voor de boekhouders onder ons: dit is waarschijnlijk de meest letterlijke vorm van 'de schuld opdelen' die ooit heeft bestaan.
De Romeinen schaften deze extreme schuldslavernij uiteindelijk in 326 v. Chr. af via de Lex Poetelia Papiria. Dat gebeurde na een enorm publiek schandaal rond een schuldeiser die zich schandelijk misdroeg tegenover een jonge schuldslaaf. Een lage drempel voor verontwaardiging hadden ze destijds niet, maar het zorgde tenminste voor betere wetgeving.
Naar de gevangenis voor 60 cent
Van vierendelen in de Romeinse tijd springen we nu een paar eeuwen vooruit naar de beruchte schuldgevangenissen. Van het einde van de zeventiende tot het begin van de negentiende eeuw zaten in het Londense 'The Clink' en later in de New Gaol in Manhattan mensen vast die soms niet meer dan een habbekrats schuldig waren. In de Verenigde Staten belandden burgers soms in de cel voor openstaande bedragen van amper 60 dollarcent.
New Gaol in New York, ook wel 'Debtors Prison' genoemd (Bron: CultureNow.org)
De logica achter dit systeem was wonderbaarlijk: de schuldenaar kon niet betalen, dus werd hij in de gevangenis gestopt. Op deze plek was het onmogelijk om geld te verdienen om diezelfde schuld af te lossen. Kortom, een vroege vorm van het 'we lossen het probleem op door het onoplosbaar te maken'-model.
Zelfs prominente figuren ontkwamen niet aan een celstraf. Robert Morris, mede-ondertekenaar van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring én financier van het revolutieleger met miljoenen uit eigen zak, zat van 1798 tot 1801 vast wegens mislukte landspeculaties. Thomas Jefferson, de latere president, stierf met een schuld van ruim 100.000 dollar, destijds een gigantisch vermogen, maar hij wist de dans tijdens zijn leven net te ontspringen door zijn politieke status.
President Thomas Jefferson kreeg ook te maken met schulden
Schuilen in een Schots park
In Schotland gold tot ver in de negentiende eeuw een aparte regel die door veel mensen met schulden gebruikt werd. Wie zich binnen de grenzen van Holyrood Park in Edinburgh bevond, was volledig vrijgesteld van gevangenneming voor schulden. Het hele koninklijke park gold namelijk als officieel toevluchtsoord (Sanctuary).
Holyrood Park in Edinburgh
Het gevolg? Talloze Schotse schuldenaren, liefkozend de 'Abbey Lairds' genoemd, nestelden zich binnen de parkgrenzen. Zo leefden ze veilig buiten het bereik van de deurwaarders. Het was een soort permanente vakantie met uitzicht, gefinancierd door precies de schulden waar ze voor wegliepen. Wel moesten ze binnen het park blijven óf wachten tot zondag. Op zondag mochten deurwaarders namelijk niemand arresteren, waardoor de schuldenaren massaal de stad in trokken voor een familiebezoek, om voor middernacht weer snel over de parkgrens te rennen.
De schuld wegwerken per uur
Een regel die vandaag de dag nog steeds bestaat en eigenlijk best charmant is, komen we tegen in Canada. Het land kent het zogenaamde Fine Option Program. Wie een strafrechtelijke boete krijgt opgelegd maar absoluut geen geld heeft om deze te betalen, hoeft niet direct de cel in.
In plaats daarvan kan de openstaande schuld worden omgezet in maatschappelijk werk via een strakke formule: het openstaande bedrag wordt gedeeld door het lokale minimumloon om het exacte aantal werkuren te bepalen. Schuld wordt zo heel letterlijk een rekensom in uren. Een soort omgekeerde urenregistratie waar geen enkele ondernemer of freelancer vrolijk van wordt, maar het houdt de gevangenissen in ieder geval leeg.
De telefoon als verrader
Wie denkt dat bizarre maatregelen alleen in het verleden thuishoren, moet eens naar het moderne China kijken. Verschillende rechtbanken werken daar samen met telecomproviders om wanbetalers aan te pakken met een unieke ringtone.
Belt iemand naar een persoon die op de officiële zwarte lijst van de rechtbank staat? Dan is er geen normale wachttoon te horen, maar start er een geluidsbandje met politiesirenes en een strenge stem: "De persoon die u probeert te bereiken is door de rechtbank aangemerkt als onbetrouwbaar wegens openstaande schulden. Spoor deze persoon aan om aan de verplichtingen te voldoen."
Iedereen zal dit bij inkomende gesprekken te horen krijgen...
Het idee is om schuldenaren via sociale druk en publieke schaamte in beweging te krijgen. Effectief? Ongetwijfeld. Ethisch verantwoord? Iets minder misschien...
Wat we hiervan kunnen leren
Het is verleidelijk om vanaf een veilige afstand te lachen om verdeelde lichamen, rennende Schotten en verraderlijke telefoonbandjes. Maar er zit een serieuze kern in: door de hele geschiedenis heen werd schuld vaak behandeld als een morele misdaad die zware straf verdiende, in plaats van een zakelijk of financieel probleem dat om een constructieve oplossing vraagt.
Pas met de komst van moderne faillissementswetten en professionele creditmanagementrichtlijnen verschoof de blik van straffen naar oplossen. En dat is precies de kern van modern incasseren: het doel is niet om iemand te vernederen of klem te zetten, maar om te zorgen dat een openstaande factuur wordt betaald op een manier die voor beide partijen werkt.
Geen middeleeuwse praktijken, geen Holyrood Park en geen sirenes op de telefoon. Gewoon een heldere, nette aanmaning, een werkbare betalingsregeling en respect voor de mens aan de andere kant van de tafel. Na 2.500 jaar experimenteren blijkt dat toch echt de beste aanpak voor een gezonde cashflow.